chazon · III / III · Maono
Chazon
Muungano wa itikadi zinazopingana
Huenda changamoto yetu ya kidunia ikawa kuunda mfumo unaounganisha uhuru wa mtu binafsi na ustawi wa pamoja: kielelezo chenye uwiano kwa ajili ya ukuaji wa kibinafsi na uwajibikaji wa pamoja.
Utafutaji
Kutafuta uwiano
Kati ya uhuru na jumuiya
Labda hii ndiyo kazi halisi ya zama zetu: kujenga mfumo ambamo uhuru wa mtu binafsi na ustawi wa wote havipingani tena. Si ndoto ya mbali, bali ni ufundi unaobeba ukuaji wa binafsi na uwajibikaji wa pamoja katika pumzi ile ile.
Ubishani wa kale unategemea ama-hii-ama-ile. Maono huanza kwa kauli tofauti: Mafanikio ya mtu binafsi hutumikia jamii. Pale watu na makampuni wanaposhirikiana badala ya kusukumana, mchezo wa jumla-sifuri hukoma. Huo ndio msingi wa mfumo usiowagawanya watu, bali unaowabeba.
Ncha Mbili
Zaidi ya kambi za zamani
Pande mbili, kanuni moja
Ubepari na ukomunisti huleta mawazo yenye thamani, lakini mielekeo yao ya upande mmoja (ushindani dhidi ya usawa) husababisha kukosekana kwa uwiano. Mfumo mpya huenda ukaziunganisha nguvu za pande zote mbili, ili kuwezesha haki ya kijamii, ukuaji endelevu na ustawi wa mtu binafsi.
Ncha ya mtu binafsi
Upekee · Uhuru · Uvumbuzi
Nguvu
Huchangamsha uvumbuzi na neema. Huzawadia ubunifu, moyo wa ujasiriamali na uhuru wa kibinafsi. Mali binafsi na kutafuta faida kama injini: utajiri kupitia ushindani.
Kivuli
Pale kuongeza faida kunapokuwa kipimo pekee, pengo la kijamii huzidi kuwa kubwa. Makampuni makubwa huyasukuma kando madogo na kulimbikiza nguvu ya soko. Ushindani usiokoma huzaa shinikizo la kihisia: burnout, unyogovu, ajira isiyo salama.
Ncha ya pamoja
Jumuiya · Uwiano · Mshikamano
Nguvu
Huimarisha haki ya kijamii. Mahitaji ya msingi hubebwa: afya, elimu, makazi, chakula. Mshikamano na moyo wa jumuiya kama msingi.
Kivuli
Pale jumuiya inapowekwa juu ya mtu binafsi, uhuru wa kibinafsi, vichocheo vya uvumbuzi na ukuaji wa kibunifu hupungua. Upangaji wa kati mara nyingi husababisha ukosefu wa ufanisi, uhaba wa mahitaji na utengano wa kihisia.
Njia
Uwiano wa vinyume
Yaliyo bora kutoka dunia zote mbili
Mwaka 1928, maabara isiyopangwa, ukungu juu ya sahani iliyosahauliwa. Alexander Fleming angeweza kuitupa. Aliangalia kwa makini zaidi, na kuzunguka ule ukungu, kifo cha bakteria kilikuwa pete safi na iliyo wazi. Hivyo ndivyo karibu kila uokovu huanza: kwa mtu asiyetupa kile kinachoonekana duni.
Lakini ugunduzi peke yake haukumwokoa mtu yeyote. Ni pale tu Waingereza na Wamarekani walipounganisha maarifa yao ndipo ile pete juu ya sahani ikawa dawa kwa mamilioni. Kama mmoja wao angeliishikilia kwa nafsi yake, ingebaki kuwa maelezo ya pembeni tu. Maendeleo huzuka pale maarifa yanaposhirikishwa, si pale yanapouzwa: pale ujasiriamali unapotumikia manufaa ya wote, pale kila mmoja anapokuwa na usalama wa msingi na bado nafasi ikabaki kwa kazi yake mwenyewe. Usalama bila kusimama tuli. Uhuru bila kusukumana.
Nyayo
Hatua tano za mabadiliko
Kutoka ufahamu hadi mageuzi
Hatua kwa hatua, kukiongozwa na thamani zilizo wazi, si kama mapinduzi, bali kama marekebisho yenye lengo, ambayo kwa muda mrefu yanaweza kuwanufaisha wote.
-
Ufahamu na elimu
Kuimarisha ufahamu wa faida za mfumo wenye uwiano. Programu za elimu shuleni na vyuo vikuu, zinazoyaangalia masuala ya kiuchumi na kijamii kwa ujumla wake na kukuza fikra zenye uwiano na upatano.
-
Mageuzi ya kijamii
Kuurekebisha mfumo wa kijamii ili raia wote wapate huduma za msingi. Kuleta demokrasia katika soko la ajira. Kipato cha msingi kwa wote kama wavu wa usalama, kikisindikizwa na vyama vya ushirika vya wafanyakazi vyenye sauti ya kweli.
-
Miradi ya jumuiya & data huria
Juhudi za utafiti zenye mwelekeo wa jumuiya na makampuni ya ushirika hupata punguzo la kodi. Miradi ya kimataifa katika tiba na teknolojia, kama Human Genome Project au utengenezaji wa chanjo za COVID-19, kama kielelezo.
-
Bajeti ya rasilimali ya kidunia
Kipimo kilichofafanuliwa wazi cha CO₂, maji na matumizi ya ardhi kwa kila kampuni. Anayefanya kazi kwa kuhifadhi rasilimali hupata ruzuku. Anayetumia kupita kiasi hulipa ada za fidia. Mifumo ya kidijitali huyaweka matumizi wazi. Raia wanaweza kuona jinsi kampuni inavyotenda kwa uendelevu.
-
Kiashiria cha ustawi wa wote
Zaidi ya pato la taifa, kiashiria cha ustawi wa wote hupima mchango kwa ufahamu wa mazingira, haki ya kijamii, mazingira ya kazi na mwenendo wa kimaadili. Makampuni yenye alama za juu za ustawi wa wote hupata msaada zaidi.
Utaratibu
Vigezo vya kupima pendekezo hili
Nyenzo mbili na maandishi ya sheria
Maono ambayo hakuna anayeweza kuyapinga hayajawahi kumshawishi mtu yeyote. Yanasikika vizuri na hayaleti badiliko lolote, kwa sababu hakuna mahali ambapo yangeweza kuanguka. Kwa hiyo hapa kuna kile kinachoweza kupimwa: nyenzo mbili, kila moja ikiwa na mipaka yake na mwenye dhamana wake, pamoja na maandishi ya sheria kama yalivyo. Nyayo zilizotangulia zinaonyesha mwelekeo. Sura hii inaonyesha parafujo zenyewe.
Bajeti ya rasilimali
Kipimo maalum cha CO₂, maji na ardhi kwa kila kampuni
- Anayebaki ndani ya kipimo na kutafuta njia mpya rafiki kwa mazingira hupata ruzuku. Anayetumia kupita kiasi hupoteza haki au hulipa ada za fidia. Sentensi ya pili ndiyo ambayo huachwa nje na pendekezo lisilotaka kumuumiza mtu yeyote.
- Upimaji hufanywa na mifumo ya kidijitali, bila kukoma na bila nafasi ya kughushi. Bila upimaji, bajeti hubaki tamko la nia tu, na matamko ya nia hayagharimu chochote. Ndiyo maana data haziko mikononi mwa yule anayezitoa.
- Kila mtu anaweza kuiona data hiyo: wateja, majirani, washindani, wanahabari. Hivyo uangalizi hautegemei ofisi moja ya serikali pekee. Katika hesabu hii dunia si ghala lisilo na mwisho tena, bali ni makazi yenye mipaka na mizania yake.
Mabaraza ya wananchi na sauti katika maamuzi
Nani huamua pale si uongozi wa juu peke yake unaoamua
- Mabaraza ya kikanda ya mustakabali huyashauri mabunge. Yanakaa pale ambapo matokeo ya uamuzi yanawafikia watu, na mapendekezo yao huingia katika mchakato wenyewe, si katika kiambatisho.
- Kwa sera ya hali ya hewa, mabaraza ya wananchi hukutana, wajumbe wake wakiteuliwa kwa nasibu. Si wenye sauti kubwa zaidi, si wenye mtandao mpana zaidi, bali ni kipande cha jamii kinachopewa muda, utaalamu na mamlaka. Kwa kanuni ileile, hata miradi ya utafiti inaweza kupangwa kwa pamoja.
- Katika makampuni, wafanyakazi hushiriki kuchagua uongozi. Katika vyama vya ushirika, kila sauti ina uzito sawa, bila kujali kiasi cha mtaji. Hapo watu hawabaki kuwa watumiaji tu, bali wanakuwa waundaji.
Uchunguzi wa mfano · Katiba
Kuanzia hapa mambo yanakuwa mahususi kiasi cha kuudhi. Mfano ni Katiba ya Marekani, si kwa sababu iko juu ya mifumo mingine ya sheria, bali kwa sababu maneno yake yanasomwa duniani kote na kila mabadiliko ndani yake yanafuatiliwa hadharani. Ipo hapa kama uchunguzi wa mfano, si kama kigezo cha kuigwa. Kinachoonekana ndani yake ni kweli kwa katiba yoyote: hubeba ndani yake maelekezo ya jinsi ya kujibadilisha yenyewe.
Bunge, wakati wowote theluthi mbili za Mabaraza yote mawili zitakapoona ni muhimu, litapendekeza marekebisho ya Katiba hii…
Ibara ya V, Katiba ya Marekani
Marekebisho ya Tano ya Katiba
Yanailinda mali binafsi. Hakuna anayeweza kunyang'anywa mali yake bila utaratibu unaostahili wa kisheria, na serikali ikiitwaa kwa matumizi ya umma, ina deni la fidia ya haki. Kuhusu wajibu wa mwenye mali, hapo hakuna neno lolote.
Hakuna mtu atakayenyimwa uhai, uhuru au mali bila utaratibu unaostahili wa mahakama; wala mali binafsi haitatwaliwa kwa matumizi ya umma bila fidia ya haki. Hata hivyo, pamoja na haki za umiliki huja wajibu wa kupanga matumizi yake kwa namna isiyodhuru manufaa ya umma wala vizazi vijavyo, hasa kwa upande wa utunzaji wa mazingira.
Umiliki hubeba wajibu. Matumizi yake yapasa pia kutumikia manufaa ya wote.
Ibara ya 14 fungu la 2, Katiba ya Ujerumani
Kile ambacho pendekezo linataka kukifikia Marekani, nchini Ujerumani kimekuwa na hadhi ya kikatiba tangu mwaka 1949. Hapa ndoto si ndoto tena, bali ni kielelezo halisi ambacho jamii imeishi nacho kwa zaidi ya miaka sabini.
Maandishi ya awali yalikwenda mbali zaidi na yalitaka hata uhuru wa kusema uwekwe chini ya sharti la mazingira. Sehemu hiyo haikuchukuliwa hapa. Haki inayotumika tu maadamu utekelezaji wake haumdhuru mtu si haki tena, bali ni ruhusa. Kilichobaki kimeandikwa kwa uwazi wa kutosha kuweza kukosewa, na hapo ndipo nguvu yake ilipo: anayetaka kupinga anaikuta sura yake papo hapo chini.
Wito
Kuwafikia pia wale wanaofaidika sana leo
Kwa mazungumzo, si kwa mapambano
Kazi ngumu zaidi si kuwavuta wale walioshawishika, bali kuwafikia wale wanaoishi vizuri katika mfumo wa kale. Si kwa mapigano, bali kwa kukutana. Huhitaji kuanzia sifuri: amani, usalama, uthabiti ni matamanio ya karibu kila mtu, hata wale wanaonufaika leo.
Basi onyesha kwamba inawezekana. Linux na Wikipedia, vinavyobebwa na mikono mingi. Mondragon, ambapo wafanyakazi ndio wenye kampuni. Wananchi wanaozalisha umeme wao wenyewe. Mabadiliko kwa hatua ndogo zinazobebeka, kwa hiari kwanza, ili asiwepo yeyote anayehisi kufurikwa. Hufaulu tu pale kila sauti inaposikika na kupewa nafasi. Mfumo unaounganisha nguvu za ncha zote mbili, mwishoni hufungua si sheria tu, bali mioyo.
Pingamizi
Unachofikiria sasa
Pingamizi sita, na linaloweza kusemwa kuzihusu
Aliyesoma hadi hapa amepinga njiani. Hiyo si kelele, ni mtihani ambao maandishi haya yanauhitaji. Kwa hiyo pingamizi zipo hapa jinsi zinavyosikika kweli, si katika toleo tulivu ambalo ni rahisi zaidi kulijibu.
Mambo yanakwenda vizuri. Kwa nini kubadilisha?
Kauli ni kweli, na hapo ndipo ugumu ulipo. Kwa wengi mambo yanakwenda vizuri kweli, na hakuna anayepaswa kuomba radhi kwa hilo. Ila imesemwa kutoka ndani, kutoka maisha ambayo hesabu yake inakaa sawa. Mitaa michache mbele hesabu hiyohiyo haikai sawa, na dunia inatoa yake baadaye. Si suala la kubomoa kinachofanya kazi. Suala ni hili: mfumo unaobeba sehemu moja tu, hatimaye hautaibeba hata sehemu hiyo.
Kama kila mtu anapata kilekile, motisha inaisha.
Hapa kuna kuchanganya: usalama wa msingi ni sakafu, si dari. Hakuna anayependekeza kila mtu apate kilekile. Kinachopendekezwa ni kwamba hakuna anayeanguka chini yake. Kinachokua juu yake kiendelee kukua, na jitihada iendelee kulipa. Aliyewahi kufanya kazi kwa hofu ya kweli ya kushindwa kujikimu anajua kilichobaki: hofu ni injini mbaya. Inabana, haimfanyi mtu kuwa mbunifu.
Lakini ushindani ndio unaoleta maendeleo!
Ndiyo. Hili si hoja pinzani, ni nusu ya hoja. Ushindani unasukuma, hakuna anayekana. Ila maruko makubwa zaidi mara nyingi yametoka upande wa pili: jenomu ya binadamu ilifumbuliwa na watafiti wa mabara kadhaa kwa pamoja. Programu ambayo sehemu kubwa ya mtandao inaitegemea haijawahi kuuzwa na yeyote. Na penisilini ikawa dawa pale tu nchi mbili zilipounganisha walichokijua. Swali si kama tunashindana. Swali ni: kwa ajili ya nini.
Hilo lingelemea uchumi bila sababu na kupandisha kodi.
Gharama zipo tayari, ziko tu kwenye ankara nyingine. Watu waliochoka, ardhi iliyochoka, na uharibifu ambao mtu atalipia baadaye, mara nyingi sisi sote na mara nyingi kwa bei kubwa zaidi. Kipimo cha manufaa ya wote hakihitaji ofisi mpya, kinaonyesha tu kinachotokea vyovyote. Na vichocheo ni rahisi kuliko matengenezo: kurekebisha uharibifu hakujawahi kuwa nafuu kuliko kuuzuia usitokee.
Mabadiliko ni hatari na yanaweza kudhoofisha nafasi yetu.
Kweli. Kutofanya lolote pia, ila hakuonekani sana. Hali iliyopo si bandari salama, ni hatari yenye tarehe ya malipo ya baadaye, na ankara inawaendea watu ambao leo bado hawaruhusiwi kuamua. Ndiyo maana juu kuna hatua tano, si kugeuka: ndogo za kutosha kuweza kurudishwa, kubwa za kutosha athari yake kuonekana.
Hii ni ndoto ya kiitikadi tu. Katika uhalisia haiwezekani.
Tayari inawezekana, ila kimya kimya. Mondragon katika nchi ya Wabasque imekuwa mali ya wanaofanya kazi humo kwa zaidi ya miaka sitini, na inalisha makumi ya maelfu. Wikipedia imedumu kuliko sekta nzima bila kuwahi kuuza chochote. Wananchi wanaozalisha umeme wao wenyewe si jaribio tena. Hii si maono, ni hali inayofanya kazi, ila haijulikani sana. Ndoto ingekuwa kudhani kilichopo kitabaki chenyewe kama kilivyo.